و شعراى فارس و شيرازى بهمراه اشعارى از خود مؤلف ذكر شده است . 2 . حقايق الاخبار خورموجى : از حاجى ميرزا جعفر خان حقايق‌نگار خورموجى است كه ابتدا آن را به نام آثار جعفرى در حالات مملكت فارس نوشت و بعد در سال 1296 آن را مفصلتر كرده به نزهة الاخبار موصوف گردانيد در فارسنامه شرح حال حاجى ميرزا جعفر حقايق‌نگار در ذيل بزرگان محله سرباغ شيراز چنين آمده است : « . . . اصل او از ناحيه خورموج دشتستان است ابا عن جد به ضابطى آن ناحيه برقرار بوده‌اند . . . حاجى ميرزا جعفر در مبادى عمر به ضابطى ناحيه خورموج برقرار گرديد و در سال 1258 حاجى خان حاكم نواحى دشتى به قهر و غلبه قلعه خورموج را تصرف نمود و حاجى ميرزا جعفر خان فرار كرده مدتى در تنگستان بماند ، پس به شيراز آمده توقف نمود و با بزرگان مراوده كرد و در زمره آنها محسوب گرديد و در سال 62 به امارت ديوانخانه عدليه شيراز سرافراز آمد و با اهل كمال مجالست نموده از كمالات رسميه بهره وافر ديد و در كتب سير و تواريخ ممارست كرده اطلاعى كامل بيافت و تاريخ آثار جعفرى را نگاشته به نظر اولياى دولت رسانيده به لقب حقايق‌نگارى مفتخر گرديد پس تاريخى مفصل نوشته نامش را نزهة الاخبار گذاشت و در سال 1301 در عراق عرب به رحمت ايزدى پيوست . . . » ( اعيان محله سرباغ ) 3 . رساله دلگشا : از حاجى اكبر نواب شيرازى در ذكر بقاع و مساجد و . . . شعراى شيراز . در سال 1237 تا 1240 ه « 1 » - در دوره معاصر نيز تاريخ ، جغرافيا ، تمدن ، فرهنگ ، آداب و رسوم و مشاهير فارس ، مورد توجه محققان بسيار قرار گرفته و آثار فراوانى در اين زمينه‌ها ، چاپ و منتشر شده است كه ذيلا به اهم آنها ، اشاره مىشود : 1 . پركارترين محقق معاصر دربارهء فارس و تمدن اين سرزمين ، استاد على سامى است كه صرف‌نظر از مقالات و تأليفاتى كه در گزارش كاوشهاى باستانى پاسارگاد ، تخت جمشيد ، آثار تاريخى مرودشت ، تمدنهاى هخامنشى و ساسانى و تمدنهاى پيش از هخامنشى دارند آثارى نيز در تاريخ پارس و شيراز تأليف كرده‌اند كه ذيلا به برخى از آنها اشاره مىشود : 1 . پاسارگاد يا قديم‌ترين پايتخت ايران : چاپ شيراز ، 1330 . 2 . شرح آثار تاريخى جلگه مرودشت : چاپ شيراز ، 1331 . 3 . تاريخ پارس در عهد باستانى : چاپ شيراز ، 1332 . 4 . شرح آثار تاريخى شيراز : ( به انگليسى ) چاپ شيراز ، 1335 . 5 . تاريخچه شيراز و شرح آثار باستانى شيراز : ( به زبان فارسى ) ، 1337 . 6 . شيراز : 1347 . 7 . پارسه ، شيراز : 1351 . 8 . شيراز ديار سعدى و حافظ : 1347 ، شيراز ، در 646 صفحه . 9 . شيراز شهر سعدى و حافظ : 1337 ، در 228 صفحه . 2 . مرحوم على نقى بهروزى ( متوفى 16 / 1 / 1363 ) نيز علاوه بر چاپ فارسنامه ابن بلخى ، تأليفاتى درباره فارس و شيراز دارد كه اهم آنها عبارتند از : 1 . بناهاى تاريخى و آثار هنرى جلگه شيراز : از انتشارات اداره كل فرهنگ و هنر فارس ، آبان 1349 ، در 300 صفحه .

--> ( 1 ) . نويسنده اين مقاله اين كتاب را تصحيح و آماده چاپ ساخته است .